Left Alışverişe Devam Et
Siparişiniz

Alışveris sepetinizde henüz bir ürün yok.

Renklerin İzi -5- Mavinin Sembolik Anlamları

Renklerin İzi -5- Mavinin Sembolik Anlamları

Merhaba,

Yeni yıl yaklaşıyor, yeni bir başlangıç yapmanın zamanı geliyor. Ne renk olsun isterdiniz bu yılın ana renginin? Mor, mavi, beyaz, sarı? Ya da rengarenk, gökkuşağı gibi. Gözümüzün algılayabildiği, ve hatta algılayamadığı bütün renklerden müteşekkil kocaman bir buket mesela. İyi olurdu:) Her biri kendi alamı, etkisi ve güzelliğiyle hayatımızda yerini alırdı.

Ama biz bugün tek bir renge odaklanalım. Mavi. Yakından bakınca nası görünüyor merak ediyorum doğrusu. Nihayetinde gözümüzün gördüğü en geniş alanlar mavi. Deniz mavi, gökyüzü mavi. Üzerimizde büyük bir etkisi, bizde yarattığı büyük çağrışımlar olmalı. Acaba kültürel ve zamansal farklılıklar mavinin anlamı üzerinde ne kadar belirgin? Bir bakalım.

Mavi

Türkçe mavi kelimesi Arapça māˀī veya māwī ماءى/ماوى  “suya ait, su gibi, su rengi, mavi” sözcüğünden alıntıdır. Arapçada,  “mwh” kökünden gelen māˀ ماء  “su” sözcüğünün nisbet halidir. Merriam-Webster sözlüğüne göre modern İngilizcedeki mavi (blue) kelimesi Orta dönem İngilizcesindeki “bleu” veya “blewe”den gelmektedir. Tarihsel olarak, dünya çapında birçok kültür maviyi yeşilden ayırmamıştır. Mesela, başlangıçta, mavi için belirli bir Çince kelime yoktu; bunun yerine, "qing" koyu griden maviye ve yeşile kadar tüm tonları ifade ediyordu. Günümüzdeki “lan-藍” kelimesi aslında basit iş kıyafetlerinin rengi olan “indigo” anlamına gelir. Çince'de "mavi" içn, onu "yeşil"den ayıran özel terimler yoktur; "qing" bunun yerine her iki terimi de kapsar. Bu kelimelerin hem olumlu hem de olumsuz çağrışımları vardır.

  1. a) Olumlu Çağrışımlar: Mavinin en temel ve en belirgin sembolik anlamı onun doğanın rengi olmasıdır. Bir çok dinde sembolik anlamı vardır, çünkü denizin ve gökyüzünün kutsalla bağlantılı anlamları vardır. Ruh ve gerçek ile bağlantılıdır.

İster göksel ister okyanusal, mavi geniş, açık alanları çağrıştırır ve sonsuzluk ve ilkel boşluk ile bağlantılıdır. Gökyüzünün mavisi mesafe ve tanrılarla ilişkilendirilmiştir. Eski Mısır'da tanrılar ve krallar genellikle mavi sakallı ve peruklu olarak tasvir edilirdi. Hindu tanrısı Krishna mavi olarak tasvir edilirdi. Barış ve saflığın sembolü olarak Meryem Ana'nın rengidir. Gerçeğin ve Tanrı'nın sonsuzluğunun simgesi olan mavi, her zaman insan ölümsüzlüğünün simgesi olarak kalacaktır. Bazı kültürlerde mavi muskaların nazarı etkisiz hale getirdiğine inanılır. İngiliz geleneğinde “mavi kanlı” tabiri “aristokrat veya sosyal olarak üstün” anlamında kullanılır. İnsan kanı kırmızıdır, evet, ancak 15. yüzyılda birçok İspanyol aristokrat, damarlarını daha koyu tenli Mağribi halkınınkinden daha mavi gösteren açık ten rengine sahipti. Damarların görünebilirliği idi yani bütün mesele:) Aynı zamanda, mavi, politik olarak, özellikle istikrarı ve muhafazakarlığı temsil eden her türden otorite için çok popüler bir renktir.

Türk ve Azeri folkloründe mavi, göğün ve suyun rengi olarak üstün kabul edilir. Tapındıkları tanrının adı Gök-tengri ["gök-tanrı"] idi ve gök kelimesi hem gökyüzünü hem de mavi rengi adlandırmak için kullanılıyordu. Eski anlatılarda da mavinin önemli bir yeri vardır. Bir Oğuz efsanesinde, Oğuz Kağan ve ordusu mavi bir kurdu yok olana kadar takip eder. Oğuz Han daha sonra bir tanrının onları mavi kurdun getirdiği yerde olmalarını istediğini söyler ve oraya yerleşirler. Sonuç olarak Türkler mavi kurdu kutsal bir hayvan olarak kabul ederler.

  1. b) Olumsuz Çağrışımlar: Aynı zamanda olumsuz anlamlar da yüklenmiştir. Mesela mavi gözler kıskançlıkla, mavi ten/beden ölüm be hastalıkla ilişkilendirilmiştir. Depresyon, kasvet, derin üzüntü de mavi ile eşleştirilmiştir.

Arap kültüründe mavi siyahla benzer anlamlar içerir, onun anlamsal bir uzantısı gibidir. Ölüm, üzüntü, hastalık anlamları taşır. İngilizcede de üzüntü ve depresyonun rengidir. Buradan bakıldığında mavinin anlamları, hastalık ve ölümle ilişkilendirilen ten renginden üretildiği ileri sürülmüştür.

Antik Çin'in renge karşı belirsiz bir tutumu vardı. Geleneksel sanatta mavi yüzlü yaratıklar iblisler, hayaletlerdi. Mavi yüzlü tanrı olan “Kui-hsing” 魁星, aslen hırslarında hüsrana uğrayan ve intihar eden bir bilgindi. Mavi, geleneksel olarak kızgın renk olarak görülüyordu. Örneğin: “yüzdeki mavi” 臉綠 ve “çürük” rengi. Insanlar hala yaralandıktan sonra kalan izi tanımlamak için “siyah ve mavi” 瘀青 kullanmaktadırlar. Mavi, sakin duyguların aşırılıklarını temsil eder. Bu yüzden sıklıkla depresyonla eşanlamlı olarak kabul edilir - “mavi hissetmek” veya “mavilere” sahip olmak (“feeling blue,” or having the “blues”) gibi. Ayrıca geri çekilme, izolasyon, yalnızlık ve istikrarsızlığı temsil edebilir. Konuşma diline özgü İngilizcede, "birdenbire" (out of the blue) ani ve beklenmedik bir şekilde gerçekleşen olaylardır. “Mavi ayda bir” (Once in a blue moon) çok nadiren anlamına gelir. Eski anlatılarda mavinin önemli bir yeri vardır.

Evet, duruma, kütüre, zamana göre değişen anamları ile maviyi tanıdık bugün. Maviyi doğada severim ben, ama kolay kolay mavi giymem. Herkesi bir – ya da bir kaç - rengi vardır, değil mi?

Haftaya en güzel renkte buluşmak dileğiyle. En güzeli en sona sakladım:)

Rengarenk bir hafta diliyorum.

Fatma Elif

 

Kaynakça:

Agirel, S. (2009). Colour Symbolism in Turkish and Azeri Folk Literature Source: Folklore 120(1), pp. 92-101

Hasan, A. A., Al-Sammerai, N. S. M. & Abdul Kadir, F. A. B. (2011). How Colours are Semantically Construed in the Arabic and English Culture: A Comparative study. English Language Teaching, 4(3).

https://www.etimolojiturkce.com/kelime/mavi

Hui-Chih Yu. (2014). A Cross-Cultural Analysis of Symbolic Meanings of Color Chang Gung Journal of Humanities and Social Sciences, 7(1), pp. 49-74

 

Yorum Yazın

Mesajınız kontrol edildikten sonra yayınlanacaktır.